-
A/V-hlutfall
(e: dividend yield)
Hlutfallið milli árlegs arðs og markaðsverðs hlutabréfa og gefur hugmynd um þá ávöxtun sem felst í greiddum arði af hlutabréfum. Fjárfestar sem horfa til langs tíma myndu varla vera tilbúnir að greiða hátt verð fyrir bréf sem skila lágum árlegum arðgreiðslum (árleg ávöxtun), eða m.ö.o. fyrirtæki með lágt A/V gildi, nema þá að glæst framtíð blasi við fyrirtækinu. Mjög mörg tæknifyrirtæki eru með lágt A/V hlutfall, en eru jafnframt mjög verðmæt hvað markaðsvirði snertir. Þetta kemur einfaldlega til vegna væntinga fjárfesta varðandi framtíðartekjumöguleika slíkra fyrirtækja, þótt tekjur séu litlar í byrjun rekstrar. ss
-
Aðalfundur
(e: annual meeting)
Aðalfundur er árlegur fundur sem haldinn er hjá hlutafélögum og einkahlutafélögum. Á slíkum fundum gefst hluhöfum kostur á að neyta atkvæðisréttar síns, í hlutfalli við eign í viðkomandi félagi, varðandi þau mál sem tekin eru fyrir á slíkum fundum. Ákveðin mál skal ávallt taka fyrir á aðalfundi, svo sem samþykki ársreiknings og kjör stjórnar. Meðal annarra fundarefna slíkra funda má nefna: mögulegar hlutafjáraukningar, sameiningar við önnur fyrirtæki, breytingar á stjórn fyrirtækisins og önnur stærri mál er varða persónulegan hag hluthafa.
-
Afborgunarbréf
(e: installment bond)
Skuldabréf sem endurgreiðist með greiðslu reglulegra afborgana.
-
Afföll
(e: discount)
Mismunur á nafnverði skuldabréfs með vöxtum og verðbótum og markaðsverði þess á kaupdegi. Dæmi: Nafnverð skuldabréfs er 100, áfallnir vextir og verðbætur eru 7, samtals 107. Ef markaðsverð er 97 eru afföll 10 eða 9,3%. Afföllin verða hærri eftir því sem meiri munur er á nafnvöxtum og ávöxtunarkröfu og eftir því sem tíminn er lengri. Ávöxtun skuldabréfa getur myndast með vöxtum eða afföllum eða hvoru tveggju. Sjá einnig ávöxtunarkrafa. Sjá einnig ávöxtunarkrafa.
-
Afgreiðslugjald
(e: service charge)
Þóknun sem tekin er fyrir viðskipti með verðbréf.
-
Afleiður
(e: derivatives)
Sérstök tegund samninga sem notaðir eru til að draga úr áhættu í viðskiptum. Þeir tryggja gegn verðbreytingum með því að kveða á um skilmála viðskipta eða hugsanlegra viðskipta í framtíðinni. Afleiðuviðskipti fara fram með hlutabréf, skuldabréf, gjaldeyri, fasteignir, vörur o.fl. Sjá viðskipti með valrétti og framvirk viðskipti.
-
Almennur sjóður
(e: general fund)
Verðbréfasjóður sem gerir kaupendum kleift að velja milli þess að fá reglulegar tekjur eins og í tekjusjóði eða láta þær leggjast við höfuðstólinn eins og í vaxtarsjóði.
-
Alþjóðlegur sjóður
(e: international fund, overseas fund)
Verðbréfasjóður sem á erlend skuldabréf og/eða hlutabréf. Slíkir sjóðir eigaýmist verðbréf frá einu erlendu landi, einum heimshluta eða mörgum löndum. Getur einnig verið verðbréfasjóður sem skiptist niður eftir atvinnugreinum.
-
Annuitet
(e: annuity)
Sjá jafngreiðslu, en annuitet er danskt orð yfir jafngreiðslulán.
-
Arður
(e: dividend)
Greiðsla hlutafélags til hluthafa. Ákvörðun um arðgreiðslur er tekin á aðalfundi. Arður er venjulega tiltekinn sem hlutfall af nafnverði hlutafjár í lok reikningsárs. Arð má líta á sem þá ávöxtun sem af hlutabréfinu fékkst á viðkomandi reikningsári. Einnig er þó hægt að líta á þróun gengis sem form annarar ávöxtunar af hlutabréfum.
-
Atvinnugreinasjóður
(e: sector fund)
Verðbréfasjóður sem á eingöngu verðbréf í fyrirtækum í ákveðnum atvinnugreinum, s.s. sjávarútvegsfyrirtækjum, lyfjafyrirtækjum eða tölvufyrirtækjum.
-
Áhætta
(e: risk)
Þegar talað er um áhættu í verðbréfaviðskiptum er átt við hættuna á því að ávöxtunin verði ekki sú sem stefnt var að þegar viðskiptin voru gerð. Það stafar oftast af sveiflum sem ávallt verða á verði skuldabréfa og hlutabréfa. Aðrir þættir, eins og vextir, verðbólga, taprekstur og vanskil, gera viðskipti með verðbréf sömuleiðis áhættusöm.
-
Áhættudreifing
(e: risk diversification)
Það að dreifa fjárfestingu í verðbréfum á margar tegundir verðbréfa, eða myntir, til að draga úr áhættu.
-
Áhættufjármunir
(e: risky asset)
Áhættufjármunir eru verðmæti eða eignir sem mikil áhætta er fólgin í. T.d. væri fjárfesting í líftæknifyrirtæki flokkuð sem áhættumikil fjárfesting sem ekki væri víst að stæði undir kostnaði við fjárfestinguna. Áhættufjármunir fyrirtækja eru oftast nær skilgreindir sérstaklega í ársreikningum fyrirtækja svo leggja megi mat á stöðu fyrirtækisins.
-
Áhættufælinn fjárfestir
(e: risk averse investor)
Fjárfestir, einstklingur/fyrirtæki, sem vill ekki taka mikla áhættu en sættir sig þess í stað við lægri ávöxtun.
-
Áhættusækinn fjárfestir
(e: risk seeking investor)
Fjárfestir, einstaklingur/fyrirtæki, sem er reiðubúinn að taka á sig mikla áhættu í von um háa ávöxtun.
-
Ársreikningur
(e: annual account / financial statement)
Ársreikningur er skjal sem útbúið er af endurskoðanda eða bókara fyrirtækis og greinir frá niðurstöðum rekstrar fyrirtækisins á reikningsárinu. Í ársreikningi kemur fram hvort hagnaður eða tap hafi verið af rekstrinum, ásamt öllum þeim upplýsingum sem þarf til að meta fjárhagslega stöðu fyrirtækisins. Einnig koma hér oft fram mikilvægar breytingar sem orðið hafa á reikningsárinu og skýringar einstakra liða. Ársreikningur er oft hluti af ársskýrslu, sem er ítarleg lýsing á starfsemi félags ákveðið rekstrarár. Um ársreikninga gilda sérstök lög, nr.144/1994. Önnur lög og fleiri gagnlegar upplýsingar er síðan hægt að nálgast á heimasíðu Alþingis.
-
Ávöxtun
(e: return)
Ávöxtun getur myndast með vöxtum, afföllum og gengishagnaði. Dæmi: Skuldabréf ber 5% nafnvexti en er selt með afföllum þannig að ávöxtunin verður 8%. Þegar skuldabréf er verðtryggt er jafnan talað um ávöxtun umfram verðbólgu eða raunávöxtun. Ávöxtun hlutabréfa getur myndast með arði og söluhagnaði.
-
Ávöxtunarkrafa
(e: yield to maturity)
Krafa sem kaupandi skuldabréfs gerir til ávöxtunar á fé sínu. Dæmi: Sá sem á 100.000 kr. nú en vill eiga 110.000 kr. eftir eitt ár gerir kröfu um 10% ávöxtun á fé sitt (100.000x1,10=110.000).
-
Bankabréf
(e: bank bond)
Skuldabréf sem bankar gefa út og selja á verðbréfamarkaði, í þeim tilgangil að afla sér fjár til að lána aftur út. Lánstími bankabréfa er oftast 3-8 ár. Sparisjóðir gefa einnig út sambærileg skuldabréf.
-
Bankavíxill
(e: bank note)
Lánsskjöl gefin út af banka sem notuð eru til fjáröflunar til skamms tíma. Gjalddagi er oftast innan árs frá útgáfudegi og eru lánsskjölin oftast nær óverðtryggð og bera forvexti. Um víxla gilda sérstök lög. nr. 93/1933.
-
Betagildi
(e: beta)
Mælikvarði á næmni hlutabréfa fyrir almennum verðbreytingum á hlutabréfamarkaði eða mælikvarði á markaðsáhættu hlutabréfa. Verð hlutabréfa með betagildi yfir einum hefur tilhneigingu til að sveiflast meira en verð á markaðnum almennt, verð hlutabréfa með betagildi frá 0 til 1 sveiflast minna en verð á markaðnum almennt og verð hlutabréfa með neikvætt betagildi (undir 0) breytist gagnstætt því sem gerist almennt á markaðnum hverju sinni, þ.e. þegar verð hlutabréfa hækkar almennt, þá lækkar verð þessara hlutabréfa og öfugt.
-
Breytanlegt skuldabréf
(e: convertible bond)
Skuldabréf sem má breyta í hlutabréf á fyrir fram ákveðnu gengi innan tiltekins tímabils.
-
CAPM
(e: capital asset pricing model)
Líkan, eða aðferð, sem hægt er að nota við að reikna út ákveðna ávöxtunarkröfu verðbréfa miðað við þá áhættu sem felst í fjárfestingunni. Meiri áhætta leiðir oftast nær til meiri ávöxtunarmöguleika, og öfugt, og gefur líkan þetta möguleika á að leggja þessar staðreyndir niður á blað og reikna út nauðsynlega ávöxtun verðbréfa miðað við þá áhættu sem felst í að kaupa þau. Líkanið sýnir einnig áhættuframlag hvers verðbréfs í safni verðbréfa og gefur betri yfirsýn yfir verðbréfasafn af þeim sökum. Fjárfestir getur þannig gert sér í hugarlund hvernig vænt ávöxtun breytist við að bæta við verðbréfi í verðbréfasafn sitt. Sjá einnig markaðslínu.
-
CEDEL
(e: cedel)
Miðstýrð verðbréfamiðstöð í Luxemborg sem gerir kaupendum og seljendum verðbréfa kleift að ljúka viðskiptum og greiða í öllum helstu gjaldmiðlum heims. Tvær slíkar miðstöðvar í Evrópu, CEDEL og Euroclear.
-
Dow Jones
(e: Dow Jones Industial Average)
Ein þekktasta hlutabréfavísitala Bandaríkjanna. Vísitalan mælir verðbreytingar á hlutabréfum í 30 stórum bandarískum iðnfyrirtækjum sem talin eru endurspegla gengi þess markaðar.
-
Eftirmarkaður
(e: secondary market)
Markaður þar sem verðbréf ganga kaupum og sölum eftir frumsölu eða útboð þeirra.
-
Eigið fé
(e: stockholders' equity)
Allur eignarhlutur hluthafa í fyrirtæki. Eigið fé getur verið samsett úr hlutafé, lögbundnum varasjóði, endurmatsreikningi og óráðstöfuðu eigin fé. Eigið fé í ársreikningi eru eignir að frádregnum skuldum.
-
Eingreiðslubréf
(e: bullet bond)
Skuldabréf sem endurgreiðist með einni greiðslu höfuðstóls, vaxta og vaxtavaxta í lok lánstímans. Einnig nefnt kúlubréf.
-
Einingar
(e: units)
Ávísun á hlutdeild í verðbréfasjóði. Einingar eru skráðar á hlutdeildarskírteini sem verðbréfasjóðir gefa út. Rekstraraðili verðbréfasjóðs skuldbindur sig til að greiða andvirði eininga á gjalddaga hlutdeildarskírteinisins eða fyrr samkvæmt ákveðnum skilmálum ef eigandi óskar þess. Verðið á hverri einingu ræðst af verðmæti verðbréfa í eigu hvers verðbréfasjóðs.
-
Einkahlutafélag
(e: private limited company)
Félag með takmarkaðri ábyrgð eigenda, þ.e.a.s. þeir bera einungis ábyrgð á skuldbindingum félagsins með þeim hlut sem þeir eiga í félaginu, en ekki sínum persónulegu eigum. Einkahlutafélög eru mjög svipuð hlutafélögum. Helstu frávikin eru að einkahlutafélagsformið er sveigjanlegra og að verndun þeirra hluthafa sem eiga minnihluta í einkahlutafélögum, er minni en í hlutafélögum.
-
Endurmatsreikningur
(e: appreciation account)
Endurmatsreikningur er hluti eigin fjár í ársreikningum fyrirtækja og hér bókfærast allar tilfærslur vegna verðlagsbreytinga á árinu. Ríkisskattstjóri gefur út ákveðin stuðul, verðbreytingastuðul, sem skal nota við endurmat fastafjármuna og gjaldfærslu/tekjufærslu vegna þeirra verðlagsþróunar sem átt hefur sér stað á reikningsárinu. Endurmatsreikningur er því uppsafnað virði sem til hefur fallið vegna verðlagsþróunar á hverju reikningsári. Dæmi: RSK gaf út að verðbreytingastuðull fyrir árið 1999 væri 5,61% og því á að margfalda virði fastafjármuna með þeim stuðli og færa til eignaaukningar á viðkomandi fastafjármun, ásamt því að færa breytinguna á umræddan endurmatsreikning.
-
Euroclear
(e: euroclear)
Miðstýrð verðbréfamiðstöð í Brussel sem gerir kaupendum og seljendum verðbréfa kleift að ljúka viðskiptum og greiða í öllum helstu gjaldmiðlum heims. Tvær slíkar miðstöðvar í Evrópu, Euroclear og CEDEL.
-
Fagfjárfestar
(e: professional investor)
Sá aðili sem stundar verðbréfaviðskipti fyrir eigin reikning í atvinnuskyni. Gera má ráð fyrir að slíkir aðilar hafi víðtæka þekkingu á sviði verðbréfaviðskipta og geti því tekið rökrænar ákvarðanir í takt við þær upplýsingar sem liggja fyrir hverju sinni.
-
Fastafjármunir
(e: fixed assets)
Sérstök flokkun eigna í ársreikningi fyrirtækja. Fastafjármunir eru varanlegar eignir, s.s. fasteignir, landeignir, vélar og tæki, ásamt áhættufjármunum og öðrum langtímakröfum sem fyrirtækið á.
-
Fasteign
(e: real estate)
Fasteign er bygging sem hefur lögskráðan eiganda, sem ræður yfir ráðstöfun hennar og getur talið hana til verðmæta í sinni eign. Lögfræðileg skilgreining fasteingar er afmarkað land ásamt eðlilegum hlutum landsins, lífrænum og ólífrænum, og þeim mannvirkjum sem varanlega eru við landið skeytt.
-
Fasteignatryggt skuldabréf
(e: mortgage bond)
Skuldabréf þar sem fasteign er veðsett til tryggingar fyrir greiðslu bréfsins. Séu skuldabréf fasteignatryggð er mjög líklegt að lægri vextir fáist, þar sem einhver verðmæti eru til tryggingar greiðslu skuldabréfsins og því minni áhætta fólgin í láninu fyrir útgefanda skuldabréfs.
-
Fastvaxtaskuldabréf
(e: fixed interest bond)
Skuldabréf með föstum vöxtum, þ.e.a.s. vaxtaprósenta breytist ekki þótt vaxtabreyting eigi sér stað á markaðinum. Slík skuldabréf eru oft hagkvæmur kostur þar sem vaxtahreyfingar eru miklar, eins og t.d. raunin hefur verið hérlendis síðustu misseri, því þannig er hægt að reikna nákvæmlega greiðsluflæðið allt til loka gjalddaga án nokkurar teljandi óvissu.
-
Fjárfestingarstefna
(e: investment strategy)
Segir til um í hvaða verðbréfum eða fjármunum skuli fjárfest. Fyrir verðbréfasjóði er t.d. ákveðið í hvaða verðbréfum skuli fjárfest og í hvaða hlutföllum sú skipting skuli vera.
-
Fjárfestir
(e: investor)
Fjárfestir er hver sá sem setur fjármuni í verðbréf eða önnur verðmæti, hvort sem um er að ræða einstaklinga eða fyrirtæki.
-
Fjármálaeftirlit ríkisins
(e: FME)
Fjármálaeftirlit ríkisins er fulltrúi ríkisvaldsins á fjármálamarkaði og hefur stofnunin það að leiðarljósi að vinna að heiðarleika á fjármálamarkaðinum og vernda hag fjárfesta. Stofnunin gerir reglulega úttekt á fyrirtækjum á fjármálamarkaði og sér til þess að gildandi lögum sé framfylgt til að tryggja hag fjárfesta sem eiga hagsmuna að gæta. Einnig hefur stofnunin eftirlit með því að heiðarlegir viðskiptahættir séu í fyrirrúmi og reynir að haga reglusetningu þannig að hagsmunaárekstrar eigi sér síður stað. Stofnunin vinnur mjög náið með Seðlabankanum varðandi þróun hérlends fjármálamarkaðar og aðra upplýsingasöfnun. Stofnunin heyrir beint undir viðskiptaráðherra hverju sinni, þó svo hann hafi ekki bein afskipti af daglegum rekstri. Mjög ítarlegar upplýsingar er að finna á heimasíðu FME hér.
-
Forvextir
(e: discount rate)
Vextir sem greiddir eru í upphafi lánstíma og dragast þannig frá þeirri greiðslu sem lántakinn fær og kaupandi skuldabréfs þarf að greiða. Í raun er um hrein afföll að ræða af höfuðstólnum.
-
Framlína
(e: efficient frontier)
Lína sem sett er saman úr skilvirkum verðbréfasöfnum á áhættu- og ávöxtunarmynd. Fyrir neðan framlínuna liggur mengi safna sem eiga það sameiginlegt að fá má hærri ávöxtun án þess að auka áhættu eða draga úr áhættu án þess að lækka ávöxtun með því að breyta samsetningu þeirra. Fyrir ofan framlínuna eru engin verðbréfasöfn því ekki er hægt að tengja saman öll áhættu- og ávöxtunarstig.
-
Framsækinn verðbréfasjóður
(e: aggressive growth funds)
Verðbréfasjóður sem fjárfestir í áhættusömum verðbréfum í þeirri von um að fá hærri ávöxtun en fáanleg er á áhættuminni bréfum.
-
Framvirk viðskipti
(e: futures)
Fara þannig fram að gerður er bindandi samningur um kaup eða sölu, á verðbréfum eða öðrum verðmætum, í framtíðinni á verði sem ákveðið er við samningsgerðina. Tilgangurinn er að draga úr áhættu vegna væntanlegra verðsveiflna sem gætu verið samningsaðila óhagkvæm, t.d. hækkandi olíuverð, lækkandi hlutabréfaverð o.s.frv. Framvirk viðskipti eru gerð með vörur, gjaldeyri, verðbréf. Flugleiðir hf. hafa t.d. notað gerð slíkra samninga í eldsneytiskaupum sínum.
-
FT vísitalan
(e: FT-Actuaries All-Share Index)
Bresk hlutabréfavísitala sem mælir verðbreytingar á hlutabréfum í 650 breskum fyrirtækjum. Markaðsvirði þeirra er 80% af markaðsvirði allra hlutabréfa á hlutabréfamarkaði í Bretlandi.
-
Fylgni
(e: correlation)
Notuð til að mæla tengsl á milli tveggja stærða. Þegar t.d. gengi tveggja flokka verðbréfa hækkar á sama tíma og lækkar líka á sama tíma er sagt að jákvæð fylgni sé á milli gengis flokkanna. Hækki gengi annars þegar gengi hins lækkar og öfugt, er fylgnin hins vegar sögð neikvæð.
-
Fyrirtækjaáhætta eða sérstök áhætta
(e: unique risk, unsystematic risk)
Áhætta sem tengd er hlutabréfum í einstökum fyrirtækjum. Slíka áhættu má minnka verulega eða jafnvel losna alveg undan með því að dreifa fjárfestingu á margar tegundir hlutabréfa.
-
Gengi
(e: going rate/value)
Gengi er stuðull sem notaður er við að finna út markaðsverð verðbréfa. Dæmi: Hlutabréf sem er að nafnvirði 100.- kr. í fyrirtæki sem er á genginu 5., mun þannig ganga kaupum og sölum á andvirðinu 500.- kr. Hækki gengi fyritækis eða hlutabréfa er talað um að virði fyrirtækisins aukist, og síðan öfugt. Svipaða sögu er síðan að segja af skuldabréfum, nema þar segir gengið til um afföllin af viðkomandi skuldabréfum. Sjá gengi hlutabréfa og gengi skuldabréfa.
-
Gengi hlutabréfa
(e: share price, stock price)
Markaðsverð hverrar krónu af nafnvirði hlutabréfa. Dæmi: Sölugengi hlutabréfs í hlutafélagi er 1,52. Þá kostar hver króna af nafnvirði hlutabréfs í félaginu 1,52 krónur, 10.000 króna hlutabréf kostar þannig 15.200 krónur.
-
Gengi hlutdeildarskírteina verðbréfasjóða
(e: unit price)
Verð hverrar einingar í verðbréfasjóði. Verðið ræðst af verðmæti verðbréfa í eigu hvers verðbréfasjóðs.
-
Gengi skuldabréfa
(e: bond price, clean price)
Hlutfallið á milli markaðsverðs og nafnverðs. Dæmi: Nafnverð er kr. 100.000 en skuldabréfið er selt á kr. 120.000. Þá er sagt að gengið sé 1,2. Ef skuldabréfið er hins vegar selt með afföllum getur verið að gengið sé lægra en 1. Ef 100.000 króna bréf er t.d. selt á 90.000 krónur er sagt að gengið sé 0,9.
-
Gengishagnaður
(e: capital gain)
Hagnaður sem myndast af skuldabréfum með föstum vöxtum þegar markaðsvextir lækka. Við vaxtalækkunina hækkar verð skuldabréfanna. Einnig hagnaður sem myndast af hlutabréfum þegar verð þeirra hækkar, hafi þau verið keypt á lægra gengi. Kjósi eigendur skuldabréfanna eða hlutabréfanna að selja þau þá fá þeir greiddan út gengishagnaðinn og af slíkum gengishagnaði reiknast 10% fjármagnstekjuskattur, nema þessi gengishagnaður fari umfram 3,2 milljónir króna því þá reiknast venjulegur tekjuskattur.
-
Gengismunur
(e: spread)
Munur á kaup- og sölugengi. Fjárfestir kaupir á sölugengi en selur á kaupgengi. Að jafnaði er 0 – 1,5% munur á kaup- og sölugengi.
-
Gengistap
(e: capital loss)
Tap sem myndast af skuldabréfum með föstum vöxtum þegar markaðsvextir hækka. Við vaxtahækkunina lækkar verð skuldabréfanna. Einnig tap sem myndast af hlutabréfum þegar verð þeirra lækkar, niður fyrir kaupverð þeirra. Kjósi eigendur skuldabréfanna og hlutabréfanna að selja þau þá taka þeir á sig gengistap sem nemur lækkuninni.
-
Gengistryggt eða gengisbundið skuldabréf
(e: currency linked bond)
Höfuðstóll slíks skuldabréfs breytist í samræmi við breytingar á gengi ákveðins gjaldmiðils, t.d. þýskra marka, bandaríkjadollars eða ECU.
-
Gjaldeyrir
(e: foreign currency)
Gjaldeyrir er samnefnari yfir erlenda gjaldmiðla.
-
Gjaldeyrisþóknun
(e: currency fee)
Gjald sem greiða þarf til banka þegar keyptur er erlendur gjaldeyrir, t.d. til kaupa á erlendum verðbréfum.
-
Gjaldmiðill
(e: currency)
Gjaldmiðill er mynttegund ákveðinnar þjóðar, sbr. þýsk mörk og bandarískur dollari, sem notaður er í viðkomandi landi.
-
Hagnaður
(e: profit)
Hagnaður fyrirtækja er þær tekjur sem fyrirtækið hafði umfram þann rekstrarkostnað sem til féll við að afla teknanna. Andstætt hagnaði, er tap þau rekstrargjöld sem féllu til umfram þær rekstrartekjur sem var aflað á tímabilinu. Hagnaði þessum er hægt að ráðstafa á margvíslegan hátt og t.d. er arður greiddur af hagnaði hlutafélaga og reiknast frá nafnvirði bréfanna. 10% arður af 50.000.- kr. væri því 5.000.- kr. eða ávöxtun hluthafans af hlutabréfunum það árið.
-
Hlutabréf
(e: share eða stock)
Ávísun á tiltekinn hlut í fyrirtæki sem rekið er sem hlutafélag. Hlutafélagið gefur út sérstakt skjal, hlutabréfið, til sönnunar því að hluthafi eigi ákveðinn hlut í félaginu. Með kaupum á hlutabréfi eignast hluthafi ávísun á afkomu fyrirtækisins í framtíðinni. Hlutabréf eru oftast viðskiptabréf, þ.e. þau geta gengið kaupum og sölum eins og tilgreint er í samþykktum félagsins. Hömlur geta verið settar á viðskipti með hlutabréf og er þess þá getið í samþykktum félagsins í hlutafélagskrá. Þegar viðskipti með verðbréf eru rafræn eru hlutabréfin ekki gefin út heldur einungis kvittun fyrir viðskiptunum.
-
Hlutabréfasafn
(e: stock portfolio)
Ýmsar tegundir hlutabréfa sem eru saman í eigu einstaklings, sjóðs eða stofnunar og litið er á sem eina heild. Eftir því sem dreifni fyrirtækja og hlutabréfa er meiri í safninu, verður áhættan hlutfallslega minni.
-
Hlutabréfasjóður
(e: equity fund)
Opinn verðbréfasjóður sem fjárfestir eingöngu í hlutabréfum. Varast ber að rugla saman verðbréfasjóðum sem eingöngu fjárfesta í hlutabréfum og gefa út hlutdeildarskírteini og lokuðum hlutabréfasjóðum sem selja hlutabréf í sjálfum sér.
-
Hlutabréfavísitala
(e: stock index)
Vísitala sem samanstendur af ákveðnum hlutabréfum og ætlað er að gefa mynd af ákveðinni verðþróun á ákveðnum markaði. Dæmi um þetta er Úrvalsvísitala íslenska markaðarins. Þegar vísitalan hækkar er talað um að markaðurinn hafi farið upp.
-
Hlutafé
(e: stock)
Hlutafé er verðbréf sem lýsir yfir eignarhlut í ákveðnu hlutafélagi og verðmæti þess hlutar að nafnvirði. Nú til dags er þessi eignarhluti yfirleitt skráður "rafrænt" sem gerir það að verkum að fjárfestir fær ekki eiginlegt "verðbréf" í hendurnar, heldur bókfærist eign hans á sérstakan vörslureikning hjá hlutlausum vörsluaðila eins og Verðbréfaskráningu Íslands. Þetta eykur öryggi á markaðinum og sparar fyrirhöfn.
-
Hlutafélag
(e: limited company)
Hlutafélag er fyrirtæki sem er sjálfstæður skattaðili og því sjálft ábyrgt fyrir skuldbindingum sínum, eins og hver annar einstaklingur. Félög af þessari tegund bera skammstöfunina "hf." og eru hluthafar eigendur slíkra félaga. Hluthafar þessir þurfa ekki að ganga í ábyrgð fyrir hlutafélagið og takmarkast ábyrgð þeirra við þann hlut sem þeir eiga í félaginu. Sem dæmi má nefna: Maður sem á 100.000.- kr. að nafnvirði í gjaldþrota félagi, tapar einvörðungu þeim fjármunum því engar kröfur geta myndast á hluthafa fyrir þeim skuldbindingum sem hlutafélagið sem slíkt tók sér á hendur. Ennfremur er skilyrði fyrir félög sem ætla sér skráningu hjá kauphöllum, eins og Verðbréfaþingi Íslands hf., að vera hlutafélög og þannig sjálfstæðir skattaðilar.
-
Hlutafjárútboð
(e: IPO = Initial Public Offering)
Hér er um að ræða hlutafjárútboð þegar fyrirtæki hafa tekið þá ákvörðun að selja hlutabréf sín meðal almennings. Almenningi er þannig gert kleift að kaupa bréf í viðkomandi hlutafélagi á fyrirfram ákveðnu sölugengi, sem milligöngufyrirtæki útboðsins ákveður skv. mati sínu á virði fyrirtækissins. Tilgangur fyrirtækjanna er yfirleitt að afla fjár til starfseminnar, en einnig til að fullnægja skilyrðum til skráningar á kauphöllum og verðbréfamörkuðum, sbr. Verðbréfaþing Íslands.
-
Hlutdeildarskírteini
(e: unit certificate)
Skírteini sem verðbréfasjóðir gefa út til staðfestingar á ákveðnum eignarhluta í verðbréfasjóði.
-
Hluthafi
(e: shareholder)
Löglegur eigandi hlutar í fyrirtæki.
-
Hlutlaus sjóðastjórnun
(e: passive fund management)
Aðferð sem byggist á því að sjóðsstjórar verðbréfasjóða eða annars konar sjóða kaupa og selja einstök verðbréf þannig að verðbréfaeign verði í því sem næst sömu hlutföllum og verðbréf í ákveðinni vísitölu sem miðað er við.
-
Húsbréf
(e: housing bonds)
Skuldabréf sem eru gefin út af Byggingarsjóði ríkisins og fasteignakaupendur fá í skiptum fyrir fasteignaveðbréf hjá Íbúðalánasjóði (áður húsbréfadeild Húsnæðisstofnunar ríkisins). Húsbréfin eru notuð sem greiðsla til seljenda fasteignar. Hann getur selt húsbréfin á verðbréfamarkaði eða átt þau sem fjárfestingu. Húsbréf eru til 25 eða 40 ára, en ársfjórðungslega er dreginn út ákveðinn fjöldi bréfa og þau greidd út. Húsbréfin eru með ríkisábyrgð.
-
Höfuðstóll
(e: principal)
Upphæð skuldar sem kemur til endurgreiðslu við lok lánstíma. Höfuðstóll skuldabréfs er það sama og nafnvirði skuldabréfs. Auk höfuðstóls skuldabréfs þarf oftast að greiða vexti og verðbætur ef skuldabréfið er verðtryggt.
-
Innkallanlegt skuldabréf
(e: callable bonds)
Útgefandi skuldabréfs hefur rétt til að innkalla skuldabréfið fyrir lokagjalddaga þess. Þessi réttur getur verið gagnkvæmur, þ.e. eigandi bréfsins hefur einnig rétt á að krefja skuldarann um greiðslu fyrir lokagjalddaga.
-
Innlausn
(e: redemption)
Endurgreiðsla skuldabréfs af hálfu útgefanda. Dæmi: útborgun spariskírteina ríkissjóðs á gjalddaga þess. Einnig er talað um innlausn þegar eigandi hlutdeildarskírteinis í verðbréfasjóði selur sjóðnum aftur hlutdeildarskírteini sitt og leysir þannig út fé það sem hann lagði í sjóðinn.
-
Innra virði hlutafjár
(e: book value per share)
Hlutfallið á milli eigin fjár fyrirtækis og nafnvirðis hlutafjár í því. Sýnir verðmæti hlutafjár umfram nafnverð (eða undir nafnverði) miðað við að eigið fé samkvæmt bókhaldi gefi rétta mynd af verðmæti fyrirtækisins.
-
Íhaldssamur verðbréfasjóður
(e: conservative fund)
Verðbréfasjóður sem fjárfestir einungis í öruggum verðbréfum og oft á kostnað ávöxtunar.
-
Jafngreiðslubréf
(e: annuity)
Skuldabréf þar sem lánið greiðist til baka með jöfnum greiðslum. Vaxtagreiðslur fara lækkandi eftir því sem á lánstíma skuldabréfsins líður en hluti höfuðstóls í greiðslunni fer hækkandi. Slík skuldabréf nefnast einnig "annuitetsbréf".
-
Jöfnunarhlutabréf
(e: bonus shares, stock split)
Hlutabréf sem eru gefin út og afhent hluthöfum til að hækka nafnvirði hlutafjár til að viðhalda eignarhlutfalli þeirra. Gert við útgáfu aukins hlutafjár í félögum, án hlutafjárútboðs. Skoðum dæmi: sá hluthafi sem á 5,5% fyrir í hlutafélagi með 120 m.kr. hlutafé fær sendar 660.000 kr. að nafnverði ef félagið gefur út 10% jöfnun (5,5% x 120 m.kr. x 10% = 660.000.) Eftir þetta er nafnverð hlutafjársins 120 x 1,1 eða 120 + 12 = 132 m.kr. Þannig er búið að auka nafnverð hlutafjár, án eiginlegs hlutafjárútboðs. Við þessa aukningu nafnverðs, verður félaginu kleift að greiða út meiri arð til fjárfesta og ákveðin tilfærsla eignarskatts á sér stað frá fyrirtækinu til hluthafa. Hluthafar þurfa að greiða meiri eignarskatt vegna þeirrar forsendu að hann er greiddur af nafnvirði hlutabréfanna, sem hækkar við útgáfu jöfnunarhlutabréfa.
-
Kaupgengi
(e: bid price)
Verð sem fjárfestar geta fengið fyrir hverja einingu eða krónu nafnverðs við sölu verðbréfa.
-
Kauphöll
(e: stock exchange)
Stofnun þar sem viðskipti með verðbréf fara fram samkvæmt ákveðnum, formlegum reglum. Aðeins þeir sem hafa til þess sérstakt leyfi, t.d. verðbréfamiðlarar og verðbréfafyrirtæki geta átt viðskipti í kauphöll.
-
Kaupmáttarjafnvægiskenningin
(e: purchasing power parity theory)
Segir að þegar til lengdar lætur breytist gengi gjaldmiðla til að jafna mismunandi verðbólgu milli landa (og mismunandi framleiðni) þannig að ekki verði ódýrara að kaupa vöru eða þjónustu í einu landi en í því næsta.
-
Kaupmáttur
(e: purchasing power)
Mælikvarði á þau verðmæti sem fást í skiptum fyrir peninga hverju sinni. Aukinn kaupmáttur þýðir að einstaklingar geta keypt aukin verðmæti fyrir sömu fjárhæð peningar og áður, en minnkandi kaupmáttur felur í sér að minni verðmæti fást fyrir þessa sömu fjárhæð. Aukinn kaupmáttur er eitthvað sem eykur velmegun í þjóðfélaginu og hefur mjög hvetjandi áhrif á neyslu. Launahækkanir eru dæmi um tímabundna aukningu kaupmáttar, en hún er tímabundin vegna þeirrar staðreyndar að hún hefur aukin kostnað í för með sér fyrir fyrirtæki og slíkt skilar sér í hærra vöruverði til neytenda og þannig rýrnun kaupmáttar þeirra.
-
Kaupréttur
(e: call option)
Réttur til að kaupa vöru, verðbréf eða gjaldeyri á fyrir fram ákveðnu verði. Gerður er samningur þar að lútandi og er hann bindandi af hálfu þess sem selur kauparéttinn. Kaupandinn getur hins vegar valið hvort hann nýtir sér réttinn eða ekki. Fyrir þennan rétt greiðir viðkomandi fyrirfram ákveðið gjald.
-
Kaupverð
(e: purchase price)
Þau verðmæti sem látin eru af hendi til að festa kaup á öðrum verðmætum.
-
Kaupþóknun/upphafsgjald
(e: front-end fee)
Gjald sem sumir verðbréfasjóðir taka þegar keypt eru hlutdeildarskírteini í sjóðunum.
-
Kúlubréf/Eingreiðslubréf
(e: bullet bond, zero coupon bond)
Skuldabréf sem endurgreiðist með einni greiðslu höfuðstóls, vaxta og vaxtavaxta í lok lánstímans. Einnig nefnt eingreiðslubréf.
-
Langtímakröfur
(e: investments)
Langtímakröfur eru kröfur eða aðrar fjárfestingar sem reiknað er með að verði áfram í eign viðkomandi innan n.k. árs. Langtímakröfur í ársreikningum fyrirtækja eru hlutabréf í öðrum félögum, önnur verðbréf, ásamt öðrum sérstaklega skilgreindum langtímakröfum. Ekki er hér átt við venjulegar viðskiptakröfur vegna vörusölu eða þess háttar, því þar er um að ræða skammtímakröfur.
-
Langtímaskuldir
(e: long term liabilities)
Sérstök flokkun skulda í ársreikningum fyrirtækja. Skuldir eru taldar til langtímaskulda ef þær eru til lengri tíma en eins árs.
-
Lánskjaravísitala
(e: credit terms index)
Mælir breytingar á verðlagi og er samsett af jöfnu úr framfærsluvísitölu, byggingarvísitölu og launavísitölu. Algengast er að miða við lánskjaravísitölu á verðbréfa- og fjármálamarkaði.
-
Lánstími
(e: maturity)
Segir til um hvenær höfuðstóll skuldabréfs skuli vera endurgreiddur að fullu, eða lok lánstíma. Dæmi: 10. janúar 2007. Lánstími skuldabréfa getur verið allt frá nokkrum mánuðum og upp í 30 til 40 ár.
-
LIBOR
(e: London Interbank Offered Rate)
Millibankavextir í London. Sú vaxtaprósenta sem stærstu alþjóðlegu bankarnir í London nota þegar þeir veita lán sín á milli.
-
Lokaður verðbréfasjóður
(e: closed-end-fund)
Verðbréfasjóður þar sem verslað er með eignarhluta eins og hver önnur hlutabréf. Aðeins takmarkaður fjöldi hlutabréfa er fáanlegur hverju sinni, þar sem lokaðir sjóðir auka hlutafé eingöngu með sérstökum útboðum.
-
Markaðsáhætta
(e: market risk, systematic risk)
Áhætta sem skapast af verðbreytingum á hlutabréfamarkaðnum öllum. Ekki er hægt að losna við hana með því að eiga safn hlutabréfa. Markaðsáhættu má rekja til ýmissa óvæntra atburða og breytinga á ytri skilyrðum sem hafa áhrif á rekstur fyrirtækja og þjóðarbúsins í heild. Markaðsáhætta er þannig áhættan sem er fólgin í því að eiga bréf á tilteknum markaði, sbr. Nasdaq (USA), FTSE (UK) og Verðbréfaþing Íslands. Efnahagsástand í hverju landi fyrir sig segir ágætlega til um þá markaðsáhættu sem er fólgin í fjárfestingu þarlends markaðar.
-
Markaðslína
(e: security market line)
Línan sem sýnir tengslin milli ávöxtunar og áhættu í CAPM líkaninu (Capital Asset Pricing Model). Jafnan fyrir þessa markaðslínu er þessi:
rs = rf + ß(rm - rf)
rs: sú ávöxtun sem fjárfestir fer fram á miðað við ákveðið hlutabréf
rf: ávöxtun áhættulausra verðbréfa (ríkisskuldabréf)
rm: meðalávöxtun ákveðins verðbréfamarkaðar, t.d. þróun Úrvalsvísitölu VÞÍ.
ß: betagildi viðkomandi hlutabréfs
-
Markaðsskuldabréf
(e: bond)
Framseljanleg skuldabréf sem boðin eru einstaklingum og/eða lögaðilum til kaups með almennu útboði þar sem öll helstu einkenni bréfa í hverjum flokki eru hin sömu, þ. á m. nafn útgefanda, fyrsti vaxtadagur og endurgreiðslu-, vaxta- og uppsagnarákvæði eftir því sem við getur átt. Þau ganga síðan kaupum og sölum á eftirmarkaði.
-
Markaðsverð
(e: market price)
Það verð sem fjárfestar, markaðurinn, er tilbúinn að greiða fyrir ákveðið verðbréf. Markaðsverð er í raunnafnvirði bréfanna margfaldað með því gengi sem um ræðir.
-
Markaðsverðbréf
(e: market securities)
Framseljanleg hlutabréf og skuldabréf sem boðin eru einstaklingum og/eða lögaðilum til kaups með almennu útboði þar sem öll helstu einkenni bréfa í hverjum flokki eru hin sömu. Þau ganga síðan kaupum og sölum á eftirmarkaði.
-
Markaðsvextir
(e: yield, rate)
Vextir sem í boði eru á verðbréfamarkaði hverju sinni fyrir peninga sem lagðir eru fram til ávöxtunar t.d. með kaupum á skuldabréfum.
-
Markaðsvirði
(e: capitalization)
Heildarverðmæti flokks verðbréfa, t.d. heildarverðmæti hlutabréfa í ákveðnu fyrirtæki eða heildarverðmæti hlutabréfa á ákveðnum markaði, t.d. þeim íslenska. Í orðinu felst sú staðreynd að verðmæti viðkomandi verðbréfa felst í þeim fjármunum sem kaupendur eru tilbúnir að greiða fyrir viðkomandi bréf.
-
Meðalvextir
(e: average rate of return)
Meðaltal ávöxtunarkröfu á tilgreindum verðbréfum eða verðbréfamarkaði.
-
Miðlari:
(e: proxy/broker)
Sá aðili sem er milliliður í viðskiptum á verðbréfamarkaði. Undir þessa skilgreiningu falla starfsmenn verðbréfafyrirtækja sem koma saman kaup- og sölutilboðum fyrir hönd umbjóðenda sinna (viðskiptamana). Þessir aðilar eru með próf sem löggiltir verðbréfamiðlarar og fyrir þjónustu þeirra fær fyrirtæki þeirra þóknun fyrir umsýsluna á verðbréfunum.
-
Millibankavextir
(e: interbank rate)
Vextir sem bankar notast við í viðskiptum sín í milli. Bankar sem hafa gott lánshæfi njóta hagstæðari vaxtakjara en þeir sem það ekki hafa. Millibankalán taka mið af slíkum vöxtum. Sjá LIBOR
-
Nafnvextir
(e: nominal rate)
Vextir sem eru skráðir á skuldabréf og segja til um þá prósentu af höfuðstól sem útgefandi skuldabréfs skuldbindur sig til að greiða eigandanum í formi vaxta á hverjum vaxtagjalddaga.
-
Nafnvirði hlutafjár
(e: nominal share capital value, shares outstanding)
Samanlögð upphæð útgefinna hlutabréfa í hlutafélagi. Nafnvirði hlutabréfs er sú fjárhæð sem er skráð á hvert einstakt útgefið hlutabréf. Til að fá markaðsverðmæti hlutabréfs er nafnverðið margfaldað með gengi hlutabréfsins.
-
Nafnvirði skuldabréfs
(e: nominal bond value)
Fjárhæð sem skráð er á hvert einstakt skuldabréf og segir til um hve mikið útgefandinn skuldbindur sig til að endurgreiða eigandanum þegar kemur að lokum lánstímans. Nafnvirði skuldabréfs er stundum kallað höfuðstóll skuldarinnar en ofan á það bætast svo yfirleitt vextir og verðbætur.
-
Nafnvirði, nafnverð
(e: nominal value)
Bókfært, eða skráð virði verðbréfa. Lögum samkvæmt skal telja fram verðmæti hlutabréfa og annara verðbréfa á nafnvirði þeirra, en ekki markaðsvirði.
-
Núvirði
(e: net present value)
Útreikningur á því hvers virði peningagreiðslur sem fást í framtíðinni eru í dag miðað við ákveðna ávöxtunarkröfu. Fjármunir í dag eru meira virði en á morgun vegna verðbólgu og vegna þess að hægt er að ávaxta fjármuni í dag til aukningar verðmætis þeirra á morgun.
-
Opinn verðbréfasjóður
(e: open-end fund)
Verðbréfasjóður sem almenningi er heimilt að kaupa/selja í að vild. Stærð slíks verðbréfasjóðs breytist því í hlutfalli við fjárfestingar í honum eða það magn sem almenningur fjárfestir í honum.
-
Opni tilboðsmarkaðurinn, OTM
(e: Over-the-counter market)
Vettvangur fyrir skráningu á verði hlutabréfa sem verslað er með á eftirmarkaði á Íslandi, en eru ekki skráð á Verðbréfaþingi Íslands, svokölluð óskráð félög. Hlutafélög sem ekki eru skráð á skipulegum tilboðsmarkaði eins og VÞÍ, eru ekki bundin sömu upplýsingaskyldu og þau sem þar eru skráð. Þetta gerir að verkum að minni upplýsingar eru til staðar varðandi mörg óskráð félög og því meiri áhætta fólgin í hlutabréfum slíkra félaga. Einstaklingum er ekki heimilt að stunda viðskipti á Opna Tilboðsmarkaðinum, heldur einungis verðbréfafyrirtækjum eða svokölluðum fagfjárfestum.
-
Óskráð hlutabréf
(e: Over-the-counter shares)
Hlutabréf þeirra hlutafélaga sem eru ekki skráð hjá skipulegri kauphöll. Dæmi um skipulega kauphöll er VÞÍ. Sjá nánar óskráð hlutafélög og Opni Tilboðsmarkaðurinn.
-
Óskráð hlutafélög
(e: Over-the-counter companies)
Óskráð félög eru þau hlutafélög sem eru ekki skráð í skipulegri kauphöll verðbréfa eins og VÞÍ. Útskýring á opna tilboðsmarkaðinum gæti einnig skýrt merkinguna. Aðalatriðið er að félögin eru ekki lögbundin sömu upplýsingaskyldu eins og þau hlutafélög sem eru skráð á VÞÍ. Þetta gerir það að verkum að verðmyndun og skilvirkni markaðarins verður minni fyrir vikið og því talsvert meiri áhætta fólgin í viðskiptum með slík hlutabréf.
-
Peningamarkaðssjóður
(e: money market fund)
Verðbréfasjóður sem á eingöngu skammtímaverðbréf. Oft er lítill sem enginn mismunur á kaup- og sölugengi í slíkum sjóði.
-
Peningamarkaður
(e: money market)
Sá hluti verðbréfamarkaðsins sem verslar eingöngu með skammtímaverðbréf eins og ríkis- og bankavíxla og skammtímaskuldabréf.
-
Q-gildi
(e: )
Q-hlutfall er hlutfall sölugengis og innra virðis. Það getur verið hærra en 1 til langs tíma litið og er það vegna þátta eins og viðskiptavildar fyrirtækis og leiðtogahæfileika stjórnenda sem koma ekki fram í efnahagsreikningi. Formúlan til útreiknings á þessu hlutfalli er: gengi*nafnverð hlutafjár/eigið fé. Sé þetta hlutfall hærra en 1, gefur það til kynna ýmsar væntingar fjárfesta á framtíðarhorfum fyrirtækisins og þeirra framtíðarspám. Mjög algengt er að tæknifyrirtæki og önnur áhættufyrirtæki séu með hátt Q-gildi, en það er vegna lítils rekstrar í byrjun sem mögulega margfaldast í framtíðinni og Q-gildið nær þannig jafnvægi til langs tíma. Sem dæmi má nefna að þegar gengi DeCode var hvað hæst hérlendis, í kringum 60, hefur Q-gildið verið mjög hátt.
-
Rafræn skráning verðbréfa
(e: )
Rafræn skráning verðbréfa felur í sér að eign fjárfestis er færð til eignar á sérstakan vörslureikning í stað eiginlegrar útgáfu verðbréfs. Þannig fær fjárfestir aldrei eiginlegt verðbréf í hendurnar heldur er eign hans bókfærð á sérstakan vörslureikning hjá hlutlausum aðila. Nánar er hægt að skoða lög um rafræna skráningu verðbréfa, nr.131 frá 1997, hér og komast á heimasíðu Verðbréfaskráningar Íslands hér, en sú stofnun heldur utan um rafræna skráningu hérlendra verðbréfa.
-
Raunávöxtun
(e: real return)
Ávöxtun umfram verðbólgu, þ.e. ávöxtun umfram hækkun viðmiðunarvísitölu. Frá 1. apríl 1995 hefur oftast verið miðað við vísitölu neysluverðs þegar raunávöxtun er reiknuð. Dæmi: Ávöxtun er 7%, verðbólga er 2%, raunávöxtun er þá 4,9% (1,07/1,02 =1.049).
-
Raungengi
(e: real exchange rate)
Raungengi íslensku krónunnar er vísitala sem sýnir meðalverð á íslensku krónunni gagnvart öðrum gjaldmiðlum eftir að tekið hefur verið tillit til þess að verðbólga er mismunandi í hverju landi.
-
Raunvextir
(e: real rate, real yield)
Vextir umfram verðbólgu, þ.e. vextir af skuldabréfi umfram hækkun viðmiðunarvísitölu. Algengast er að miða við lánskjaravísitölu þegar reiknaðir eru raunvextir skuldabréfa. Nafnvextir af verðtryggðu skuldabréfi eru sömu og raunvextir. Dæmi: Nafnvextir óverðtryggðs skuldabréfs eru 8%, verðbólgan er 3%, raunvextir eru þá 4,85% (1,08/1,03=1.0485).
-
Reikningsár
(e: fiscal year)
Reikningsár er það tímabil sem er bókhaldsskylt hverju sinni skv. gildandi lögum. Einstaklingum og fyrirtækjum er gert að skila inn til hins opinbera sérstökum upplýsingum varðandi tekjur á ákveðnu tímabili og eru hér mismunandi formkröfur. Almenn fyrirtæki skila inn ársreikningum fyrir tímabilið 1. Janúar - 31. Desember hvers árs og er þannig einnig farið með einstaklinga, sbr. skattframtöl einstaklinga. Hins vegar eru stærri fyrirtæki yfirleitt með fyrirliggjandi svokölluð milliuppgjör, en þá er verið að gera grein fyrir rekstrarniðurstöðum smærri tímabila innan reikningsársins. Sum félög skila 12 mánaða uppgjörum á öðru tímabili, þ.e. fylgja t.d. kvótaári 1. september – 31. ágúst.
-
Rekstrarfélag
(e: manager)
Sérstakt hlutafélag sem sér um rekstur verðbréfasjóða. Rekstrarfélög eru aðskilin frá vörslufélögum sem hafa með höndum umsjón og vörslu verðbréfasjóða.
-
Ríkisbréf
(e: treasury notes)
Óverðtryggt ríkisskuldabréf með föstum vöxtum.
-
Ríkisskuldabréf
(e: treasury bonds)
Ríkisskuldabréf eru skuldabréf útgefin af ríkissjóði til mismunandi langs tíma. Hægt er t.d. af fá slík skuldabréf í áskrift. Íslenska ríkið ábyrgist að sjálfsögðu greiðslu þessara skuldabréfa og eru þessi bréf því sem næst því að vera áhættulaus. Á móti kemur að ávöxtun er með því lægra sem gerist á markaðinum og er það vegna þeirrar litlu áhættu sem fólgin er í bréfunum. Oft getur verið gagnlegt að bera saman fjárfestingarkosti við ríkisskuldabréf og gera sér þannig betur grein fyrir þeirri áhættu sem fólgin er í fjárfestingum miðað við þessi áhættulausu skuldabréf og þá ávöxtun sem af henni fengist.
-
Ríkisvíxill
(e: treasury bill)
Óverðtryggð ríkisskuldabréf til skemmri tíma en árs. Ríkisvíxlar bera forvexti líkt og almennir víxlar og mynda stærsta hluta peningamarkaðsins.
-
Samningur
(e: agreement/contract)
Samningur er gagnkvæm viljayfirlýsing sem skýrir frá skilyrtum vilja aðstandenda varðandi tilgreind mál. T.d. er kaupsamningur fasteigna skilgreind tilfærsla eignarréttar á viðkomandi eign. Slíkir samningar geta lýst yfir eignarrétti yfir ákveðnum verðmætum, ákveðið hvernig verðmætum skuli ráðstafað, kveðið á um skyldur samningsaðila og í raun hvað sem er. Í lögfræði er samningur skilgreindur sem samþykkt tilboð.
-
Samvik
(e: covariance)
Tölfræðileg stærð sem er notuð til að mæla fylgni breytileika stærða, t.d. að hve miklu leyti verð hlutabréfa í tveimur fyrirtækjum hreyfist saman. Hreyfist verð þeirra í sömu átt er sagt að um jákvætt samband sé að ræða og öfugt. Samvik þetta er mismunandi að styrkleika og mögulegt er fyrir fyrirtæki í sömu atvinnugrein að vera nánast fullkomlega fylgjandi hvoru öðru hvað þetta varðar.
-
Seðlabanki Íslands
(e: Iceland Central Bank)
Banki sem sér um stjórn peningamála í landinu, en rekur ekki einstaklingsþjónustu eins og almennir viðskiptabankar. Seðlabankinn ákvarðar vaxtastig í landinu, ásamt því að grípa inn í gjaldeyrismál þegar þörf krefur. Seðlabankinn hýsir einnig gjaldeyrisforða landsmanna. Mikil upplýsingasöfnun fer fram innan bankans og hjá Þjóðhagsstofnun, en þær upplýsingar eru notaðar á mörgum sviðum hins opinbera við stjórn hagkerfisins.
-
Sjálfskuldarábyrgð
(e: )
Sú ábyrgð sem ábyrgðarmaður lýsir yfir þegar hann ritar nafn sitt á skuldabréf. Ábyrgðin er þess eðlis að ef skuldari stendur ekki í skilum, er lánveitanda heimilt að ganga að ábyrgðarmanni og krefja hann greiðslu, hafi hann lýst yfir slíkri sjálfskuldarábyrgð.
-
Sjóðasjóður
(e: mega fund, fund of funds)
Verðbréfasjóður sem dreifir áhættu með því að fjárfesta í öðrum verðbréfasjóðum.
-
Sjóðastjórnun
(e: fund management)
Sjóðastjórnun er sá háttur sem hafður er á við rekstur verðbréfasjóðs og þá stefnu sem tekin er í fjárfestingum. Yfirleitt er þessi stjórnun í höndum viðkomandi sjóðsstjóra, en ýmis háttur er hafður hér á.
-
Sjóðsstjóri
(e: fund manager)
Sjóðsstjóri er sá einstaklingur sem fer með stjórn fjárfestingarstefnu ákveðins sjóðs. Sá tekur ákvarðanir varðandi hvaða fjárfestingarkosti skuli velja hverju sinni, fyrir hönd þeirra einstaklinga sem fjárfesta í sjóðnum sem slíkum. Yfirleitt er ekki um beint samband sjóðsfélaga og slíks sjóðsstjóra að ræða.
-
Sjóður
(e: fund)
Þegar talað er um sjóði á verðbréfamarkaði er ýmist átt við skuldabréfa- eða hlutabréfasjóði. Slíkir sjóðir eru reknir af fjármálafyrirtækjum, nú eða lífeyrissjóðum, og eru í raun ekkert annað en venjulegt verðbréfasafn. Sjóðir eru þjónusta sem fyrirtækin bjóða einstaklingum til að dreifa áhættu sinni, með því að fjárfesta í sérstaklega tilgreindum fyrirtækjum, sérstökum tegundum fyrirtækja, sérstökum atvinnugreinum eða hreinlega blöndu af öllum til samans. Eftir því sem þessi blanda er meiri, er hægt að fullyrða að einnig næst meiri dreifni á þá áhættu sem í sjóðnum liggur. Þegar fjárfestir skráir sig í slíkan sjóð getur hann að öllum líkindum nálgast upplýsingar varðandi fjárfestingarstefnu þess sjóðs og þannig metið hvar sínum fjármunum er best varið. Skuldabréfasjóður felur í sér minni en stöðugri ávöxtun heldur en hlutabréfasjóður og hentar því mögulega áhættufælnum einstaklingum. Þeir áhættusæknari horfa aftur á móti eira á hlutabréfasjóði, sérstaklega sjóði innan tæknigeirans þar sem ávöxtunarmöguleikar eru meiri, en fela að sjálfsögðu meiri áhættu í sér. Oftast nær eru um einhverja blöndu að ræða, þó "hreinir" skuldabréfa- og hlutabréfasjóðir séu einnig fyrir hendi.
-
Skammtímaskuldabréf
(e: short term bonds)
Skammtímaskuldabréf eru skuldabréf sem greiðast að fullu innan árs frá útgáfu og eru þannig ekki ólík víxlum, nema að þau bera ekki forvexti.
-
Skammtímaskuldir
(e: current liabilities)
Sérstök flokkun skulda í ársreikningi fyrirtækja. Skuldir eru taldar skammtímaskuldir ef stendur til að greiða þær innan árs.
-
Skammtímaverðbréf
(e: short term securities)
Skammtímaverðbréf eru hvers konar skuldabréf, víxlar, hlutabréf og hvers konar verðbréf sem ætlað er að eiga eða greiða upp á skemmri tíma en 1 ári.
-
Skattaafsláttasjóður
(e: tax deductable fund)
Hlutabréfasjóðir sem stofnaðir eru sem hlutafélög og skráðir eru á Verðbréfaþingi Íslands. Þessir sjóðir selja hlutdeildarskírteini en eru ekki verðbréfasjóðir sem slíkir. Þessir sjóðir uppfylla skattaleg skilyrði sem eru þess eðlis að fjárfestingar í þeim veita einstaklingum skattaafslátt. Sama á við um kaup í hinum ýmsu hlutafélögum sem skattstjóri hefur samþykkt. Sjá Ríkisskattstjóri
-
Skattasjóður
(e: tax-free fund)
Verðbréfasjóður sem gerir fjárfestum kleift að njóta skattalegra ívilnana. Á Íslandi eru eignarskattsfrjálsir sjóðir dæmi um skattasjóði og eru þeir yfirleitt háðir tímatakmörkunum, þ.e.a.s. takmarkanir eru á því hvenær megi leysa bréfin út til að njóta skattahagræðis. Sjóðir þessir eru oft nefndir eignaskattsfrjálsir sjóðir og fjárfesta þeir eingöngu í ríkisskuldabréfum, þ.e.a.s. spariskírteinum, húsbréfum o.s.frv. Þessir sjóðir eru eignaskattsfrjálsir sbr. 2.mgr.78.br. laga nr. 75/1981. Kynntu þér skattareglurnar hjá Ríkisskattsjóra.
-
Skilvirkt verðbréfasafn
(e: efficient portfolio)
Safn verðbréfa sem er þannig samsett að ekki er hægt að auka ávöxtun án þess að auka um leið áhættu og ekki er heldur hægt að draga úr áhættu án þess að minnka um leið ávöxtun.
-
Skilvirkur markaður
(e: efficient market)
Markaður er talinn skilvirkur þegar allir fjárfestar hafa jafnan aðgang að þeim upplýsingum sem til eru og auðfengið er að kaupa/selja verðbréf nánast samstundis til að leiðrétta gengið miðað við þær upplýsingar sem bárust. Þetta er mögulegt frá sjónarmiðum fræðarinnar, en torvelt í nútíma umhverfi.
-
Skiptagjald
(e: exchange fee)
Gjald sem er tekið þegar skipt er á milli sjóða hjá sama rekstraraðila eða verðbréfafyrirtæki.
-
Skráð hlutabréf
(e: stocks in registered companies)
Viðskipti með skráð hlutabréf fyrirtækja fara fram með formlegum hætti, eftir föstum opinberum reglum, oftast á verðbréfaþingi eða í kauphöll. Til að hlutabréf fyrirtækis hljóti skráningu á Verðbréfaþingi Íslands þarf eigið fé fyrirtækisins að vera að lágmarki 75 milljónir króna, hluthafar þurfa að vera fleiri en 200 og hver þeirra þarf að eiga að lágmarki 30.000 kr. Enn fremur gerir VÞÍ strangar kröfur um upplýsingagjöf. Fullnægji hlutafélag þessum formkröfum og skráir sig á slíkan verðbréfamarkað, er talað um að félagið sé "skráð á markað". Andstæða þessara bréfa eru óskráð bréf.
-
Skuldabréf
(e: bond)
Skjal þar sem fram kemur viðurkenning á að tekin hafi verið peningafjárhæð að láni. Lántakandinn lofar að greiða skuldina aftur á tilteknum degi og greiða jafnframt vexti af henni eins og mælt er fyrir á skuldabréfinu. Tryggingar skuldabréfa geta verið með ýmsum hætti, t.d. sjálfskuldarábyrgð eða veði, en einnig ábyrgð t.d. banka eða ríkissjóðs. Skuldabréf geta verið til langs eða skamms tíma.
-
Skuldabréf með breytilegum vöxtum
(e: floating rate bond)
Skuldabréf sem er útgefið þannig að vextir þess taka breytingum í hlutfalli við tiltekna viðmiðun, t.d. meðalvexti Seðlabanka Íslands.
-
Skuldabréf með jöfnum afborgunum
(e: amortization bond)
Skuldabréf þar sem upphaflegur höfuðstóll greiðist til baka með jöfnum afborgunum. Höfuðstóllinn fer lækkandi eftir því sem á lánstíma skuldabréfsins líður eru vaxtagreiðslur eru hæstar fyrst en minnka síðan jafnt og þétt. Slík skuldabréf nefnast einnig afborgunarbréf og eru almenn bílalán yfirleitt með þessu sniði. Einnig eru þó til jafngreiðslubréf.
-
Skuldabréf með jöfnum greiðslum
(e: annuity bond)
Skuldabréf þar sem lánið greiðist til baka með jöfnum greiðslum. Vextir fara lækkandi eftir því sem á lánstíma skuldabréfsins líður en hluti höfuðstóls í greiðslunni fer hækkandi. Slík skuldabréf nefnast einnig jafngreiðslubréf og annuitetsbréf.
-
Skuldabréf með vaxtamiðum
(e: coupon bond)
Skuldabréf þar sem vextir eru greiddir reglulega á lánstíma bréfsins og á síðasta gjalddaga er auk þess upphaflega lánsfjárhæðin endurgreidd. Hér eru afborganirnar hreinar vaxtagreiðslur, nema sú síðasta því hún nemur síðustu vaxtagreiðslu og upphaflegri fjárhæð höfuðstólsins.
-
Skuldabréfasafn
(e: bond portfolio)
Safn skuldabréfa úr mörgum mismunandi flokkum með mismunandi einkennum, s.s. lánstíma, vöxtum og útgefendum. Þetta er ekki ósvipað hlutabréfasafni, en tilgangurinn með því að eiga safn er að takmarka áhættu og freista þess að hámarka ávöxtunarmöguleika miðað við þá áhættu.
-
Skuldabréfasjóður
(e: bond fund)
Verðbréfasjóður sem á eingöngu skuldabréf.
-
Skuldir
(e: debt/liability)
Skuldir eru kröfur sem kröfuhafi hefur á skuldara, varðandi greiðslu peninga eða annan flutning eignarréttar verðmæta til viðkomandi kröfuhafa.
-
Spariskírteini ríkissjóðs
(e: government bond)
Verðtryggt skuldabréf útgefið af ríkissjóði. Lánstími spariskírteina er yfirleitt fimm til tíu ár og vextir eru fastir allan lánstímann. Spariskírteini ríkissjóðs eru langstærsti flokkur skuldabréfa á íslenska markaðnum.
-
Spegilsjóður
(e: market sector fund, tactical fund, country fund)
Verðbréfasjóður sem á verðbréf sem endurspegla samsetningu verðbréfa á ákveðnum markaði en eru ekki endilega í nákvæmlega sömu hlutföllum og verðbréf á markaðnum. Sjá vísitölusjóðir.
-
Staðalfrávik
(e: standard deviation)
Tölfræðileg stærð sem notuð er til að mæla sveiflur frá meðaltali, t.d. sveiflur á ávöxtun verðbréfa. Hátt staðalfrávik gefur til kynna tiltölulega miklar sveiflur á verði viðkomandi hlutabréfs og því meiri áhættu. Lágt staðalfrávik er hins vegar lýsandi fyrir flestar gerðir skuldabréfa, enda er ávöxtun þeirra nokkuð fastmótuð. Gengi hlutabréfa fylgir nokkuð nákvæmt "normaldreifingu", en það er tölfræðilegt hugtak yfir ákveðið eðli þeirra gilda sem gengi hlutabréfa getur tekið. Út frá þeirri tölfræðilegu forsendu er hægt að fullyrða að 68% mælinga verða innan eins staðalfráviks, frá meðaltali, og um 95% innan tveggja staðalfrávika. Þannig, út frá tölfræðilegu sjónarmiði, eru einungis um 5% líkur að gengi bréfa hækki/lækki yfir eða niður fyrir mörkin sem sett eru með tveimur slíkum staðalfrávikum. Hins vegar er mismunandi hve stórt staðalfrávik er á hlutabréfum fyrirtækja og þannig eiginlegum verðsveiflum og áhættu.
-
Standard and Poor's 500 vísitalan
(e: S&P 500-Stock index)
Bandarísk hlutabréfavísitala sem mælir verðþróun á hlutabréfum í 500 bandarískum fyrirtækjum og er sambærileg Úrvalsvísitölu Verðbréfaþings Íslands.
-
Stimpilgjald
(e: stamp duty)
Skattur sem þarf að greiða til íslenska ríkisins af flestum verðbréfum við útgáfu þeirra. Stimpilgjald getur verið innifalið í afgreiðslugjaldi eða gengi eins og á til dæmis við um sum hlutdeildarskírteini.
-
Sölugengi
(e: offer price)
Verð sem greiða þarf fyrir hverja einingu eða krónu nafnverðs við kaup á verðbréfum.
-
Söluhagnaður
(e: capital gain)
Tekjuaukning sem hlýst af sölu eignar og er mismunurinn á söluverði og kaupverði eignarinnar eða verðbréfanna. Dæmi: Ávöxtun hlutabréfa ræðst oft meira af söluhagnaði en af þeim arði sem viðkomandi hlutafélag greiðir hverju sinni.
-
Söluréttur
(e: put option)
Réttur til að selja vöru, verðbréf eða gjaldeyri á fyrirfram ákveðnu verði, annaðhvort á ákveðnum degi eða fyrir ákveðinn dag. Gerður er samningur þar að lútandi og er hann bindandi af hálfu þess sem selur söluréttinn. Kaupandinn getur hins vegar valið hvort hann nýtir sér réttinn eða ekki. Fyrir þennan rétt greiðir viðkomandi eitthvert fyrirfram ákveðið gjald.
-
Sölutrygging
(e: underwriting)
Samningur á milli verðbréfafyrirtækis og útgefanda verðbréfa þar sem verðbréfafyrirtækið skuldbindur sig til að kaupa ákveðinn hluta eða öll verðbréf í tilteknu útboði innan ákveðinna tímamarka og á ákveðnu verði.
-
Söluverð
(e: sale price)
Söluverð eru auglýst tilboð fjárfesta varðandi sölu á verðbréfum í þeirra eign. Söluverð er það tilboð sem kaupanda býðst að kaupa verðbréfin á.
-
Taktísk eignastýring
(e: tactical asset allocation)
Sjóðastjórnun þar sem með reglubundnum hætti eru gerðar smávægilegar breytingar á eignum sjóðsins í von um hærri ávöxtun.
-
Tekjur
(e: income, revenue)
Þeir fjármunir sem eru tilkomnir vegna einhverrar þjónustu eða framleiðslu. Tekjur fyrirtækja eru sala þeirra á ákveðnu tímabili og segja oft til um hvernig gengið hefur á reikningsárinu. Séu rekstrartekjur meiri en rekstrargjöld verður niðurstaða ársins hagnaður.
-
Tekjusjóður
(e: income fund)
Greiðir reglulega út tekjur. Á Íslandi eru nokkrir sjóðir sem greiða út vexti umfram hækkun á lánskjaravísitölu, þannig helst höfuðstóllinn verðtryggður.
-
Tilboð
(e: offer)
Tilboð er loforð sem þarf samþykki til þess að samningur komist á milli aðila. T., eins og önnur loforð, geta hvort heldur verið munnleg eða skrifleg og geta jafnvel stundum verið gefin án orða, þ.e. geta verið fólgin í athöfnum eða athafnaleysi tilboðsgjafa.
-
Umsjónarlaun
(e: management fee)
Þóknun sem verðbréfasjóðir greiða árlega til þess aðila sem rekur sjóðina. Umsjónarlaun eru dregin frá eignum sjóðanna áður en ávöxtun er reiknuð.
-
Upphafsgjald
(e: front-end fee)
Gjald sem sumir verðbréfasjóðir taka þegar keypt eru hlutdeildarskírteini í sjóðunum.
-
Upplýsingar, upplýsingagjöf
(e: information supply)
Upplýsingar eru driffjöður fjármálamarkaðar og því mikilvægur hlekkur í fjárfestingarferlinu. Hlutafélög sem skráð eru á Verðbréfaþingi Íslands eru bundin mun ríkari upplýsingarskyldu en þau félög sem eru á Opna Tilboðsmarkaðinum. Þetta gerir það að verkum að meiri upplýsingar eru aðgengilegri fyrir almenning varðandi skráð félög og því meira öryggi fólgið í fjárfestingum á slíkum félögum. Upplýsingagjöf þessi felst í birtingu uppgjöra reikningsárs, tilkynningum sem gætu varðað framtíðarmöguleika fyrirtækisins, tilkynningum á mannabreytingum í framkvæmdastjórn og tilkynningum varðandi hvort rekstur standi undir/yfir væntingum sem gerðar voru. Þessar upplýsingar eru allar til þess fallnar að hafa áhrifa á gengisþróun viðkomandi félags og því mikilvægt að þær berist til fjárfesta um leið og þær eru kunnar. Aukið upplýsingaflæði er til verndar fjárfestum og stuðlar að skilvirkari markaði.
-
Útgefandi skuldabréfs
(e: bond issue)
Sá aðili sem lætur af hendi skuldabréf, gegn greiðslu annara verðmæta, og hefur skuldbundið sig til að standa skil á reglulegum greiðslum, auk vaxta og annars kostnaðar, til handhafa skuldabréfsins. Form þessa skuldabréfa eru mismunandi í eðli sínu.
-
V/H hlutfall
(e: price earnings ratio, P/E ratio)
Hlutfallið á milli markaðsverðs fyrirtækisins og hagnaðar þess á reikningsárinu. Gefur til kynna hversu mikið kaupendur vilja borga fyrir framtíðartekjur byggt á tekjum nútíðarinnar. Þetta hlutfall getur verið mög sveiflukennt.
-
V/I hlutfall
(e: price-to-book ratio)
Hlutfallið milli markaðsverðs (hlutafé margfaldað með gengi hlutabréfa) og innra virðis hlutafélags (eigið fé deilt í hlutafé). Ef hlutfallið er hærra en 1 metur markaðurinn fyrirtækið hærra en bókhaldstölur segja til um og öfugt ef hlutfallið er lægra en 1. Hátt innra virði gefur til kynna að fyrirtækið eigi mikla framtíðarmöguleika sem fjárfestar séu að veðja á, eða þá að um aðrar duldar eignir sé að ræða til að réttlæta mismuninn.
-
Valréttur
(e: option)
Samningur sem veitir kaupanda rétt til að eiga viðskipti í framtíðinni á verði sem ákveðið er á samningsdeginum. Sá sem selur samninginn er bundinn af honum en kaupandinn getur valið hvort hann nýtir rétt sinn til að eiga viðskipti. Viðskiptin geta verið kaup eða sala á vöru, verðbréfum, gjaldeyri, fasteignum o.fl. Dæmi eru um að Flugleiðir og Eimskip hafi nýtt sér slíka samninga við kaup á eldsneyti ef óvissa hefur ríkt í heimsmarkaðsverði þess. Sjá einnig kauparétt, sölurétt og framvirk viðskipti.
-
Vanskil
(e: default)
Vanskil flokkast það þegar skuldari hefur ekki greitt gjalddaga eða greiðslu fjár á umsömdum tíma. Munur er þó á gjalddaga og eindaga, en talað er um vanskil þegar greiðsla fer fram yfir gjalddaga og þá byrja vanskilavextir að reiknast, en þeir eru mjög háir (+20%). Vanskil geta haft mikið óhagræði og stóraukinn kostnað í för með sér fyrir skuldara.
-
Varasjóður
(e: reserves)
Varasjóður er lögbundinn sjóður sem ætlað er að tryggja hag fjárfesta. Vernd þessi kemur fram í þeirri staðreynd að verðbréfa- og fjármálafyrirtækjum er ætlað að halda ákveðnum lausafjármunum, í hlutfalli við innlán, til tryggingar þeim fjármunum sem fjárfestar hafa falið fyrirtækinu til varðveislu. Þetta er ákveðið hlutfall af heildarinnlánum og hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með því að þessum reglum sé framfylgt og að fjármunir fjárfesta glatist ekki.
-
Vaxtagjalddagi
(e: )
Sú dagsetning sem vextir byrja að reiknast á. Oftast nær er hér um að ræða þann dag sem lánið eða skuldabréfið er tekið, en þó getur það verið mismunandi.
-
Vaxtajöfnunarkenningin
(e: interest-rate parity)
Segir að gengi gjaldmiðla breytist til að jafna mun á vöxtum milli landa þannig að ávöxtun skuldabréfa verði ekki til lengdar lægri eða hærri í einu landi en öðru.
-
Vaxtarsjóður
(e: growth fund)
Greiðir út alla ávöxtun við innlausn hlutdeildarskírteina. Vextir, arður og aðrar tekjur greiðist inn í sjóðinn. Flestir íslenskir sjóðir eru slíkit vaxtarsjóðir.
-
Vaxtavextir
(e: interest on interest)
Eru þeir vextir sem koma vegna aukningar vaxtatekna. Sé 100.000.-kr. fjárfest í verðbréfasjóði bera þær ákveðna ávöxtun, en um leið og einhver ávöxtun hefur bættst við hefur höfuðstóllinn vaxið og vaxtaáhrifin margfaldast. Ef við tökum dæmi um 10% ávöxtun, þá á fjárfestirinn 110.000.-kr. um áramótin næstu, en 121.000.-kr. næstu áramót eftir það. Þær 10.000.-kr. sem fjárfestirinn fékk í ávöxtun fyrsta árið, bera nefnilega líka 10% vexti þannir að hann fær 11.000.-kr. í vexti næsta ár á eftir. Þannig er talað um margföldunaráhrif vaxta eða vaxtavexti. Einmitt vegna þessara áhrifa er talað um að mjög mikilvægt sé að hefja sparnað snemma á æviskeiðinu, en þá verða þessir vaxtavextir mun meiri þegar til lengri tíma er litið.
-
Veð
(e: collateral)
Verðmæti sem lofað er sem tryggingu greiðslu á einhvers konar skuldbindingum, t.d. skuldabréfi. Virkar sem trygging fyrir kröfuhafa. Í sumum tilfellum er hægt að njóta hagstæðari vaxta, ef veð er fyrir skuldinni, vegna minni hættu á vanskilum. Kröfuhafi getur gert fjárnám í veði til greiðslu skuldar, hafi skuldari ekki staðið í skilum með skuldbindingar sínar.
-
Veðskuldabréf
(e: mortgage bond)
Skuldabréf þar sem tilgreind eign, t.d. fasteign eða tæki eru sett til tryggingar greiðslu skuldabréfsins og draga því þannig úr áhættu lánveitanda.
-
Veltufjármunir
(e: current assets)
Sérstök flokkun eigna í ársreikningum fyrirtækja. Eignir sem hægt er að breyta í reiðufé eða ráðstafa innan eins árs. Veltufjármunir eru sjóðir, bankainnstæður, birgðir og aðrar skammtímakröfur.
-
Verðbólga
(e: inflation)
Verðbólga er mælikvarði á þá þróun í verðlagi sem á sér stað í hverju þjóðfélagi. T.d. brauð sem kostar 100 kr. í Janúar, kostar 110 kr í árslok sama árs = 10% verðbólga. Verðbólga getur verið af mörgum toga, en út í það verður ekki farið hér. Verðbólgan er ástæðan fyrir svokölluðum verðbótum. Margar vísitölur mæla þessa stærð og í mismunandi geirum þjóðfélagssins, t.d. neysluverðsvísitala, lánskjaravísitala og byggingavísitala.
-
Verðbréf
(e: security)
Samheiti fyrir skuldabréf og hlutabréf og aðrar kröfur s.s. víxla sem hafa ígildi peninga.
-
Verðbréfafyrirtæki
(e: brokerage firm)
Þau fyrirtæki sem stunda umsýslu á verðbréfum fyrir hönd viðskiptavina sinna og ennfremur stunda oft viðskipti í eigin þágu á sviði verðbréfa. Verðbréfafyrirtæki og aðrir sambærilegir aðilar eru oft nefndir svokallaðir fagfjárfestar, en í orðinu felst að starfsmenn og starfsemi slíkra fyrirtækja sé sérhæfð á sviði fjármála. Einungis slíkum fagfjárfestum er heimilt að stunda viðskipti á Opna Tilboðsmarkaðinum með óskráð hlutabréf.
-
Verðbréfamarkaður
(e: securities market)
Verðbréfamarkaður er skipulegur kaup- og sölumarkaður fyrir verðbréf sem lýtur sérstökum lagalegum skilmálum. Hér er vettvangur fyrir kaupendur og seljendur að setja fram kaup- og sölutilboð í þau verðbréf sem sýslað er með hverju sinni. Á verðbréfamarkaði eiga sér stað viðskipti með allt í senn: hlutabréf, valrétti, skuldabréf, víxla og fleira.
-
Verðbréfamiðlari
(e: broker)
Einstaklingur sem hefur milligöngu um kaup eða sölu verðbréfa gegn gjaldi og veitir sérfræðiráðgjöf um slík viðskipti. Verðbréfamiðlarar þurfa sérstakt leyfi til að starfa sem slíkir. Erlendis eru til nokkrar tegundir verðbréfamiðlara, t.d. miðlarar sem veita ýmsa þjónustu til viðbótar því að sjá um kaup og sölu (full-service broker) og miðlarar sem aðeins sjá um kaup og sölu en veita ekki ráðgjöf (discount broker). Þeir taka lægri þóknun fyrir þjónustu sína.
-
Verðbréfasafn
(e: portfolio)
Ýmsar tegundir verðbréfa t.d. ríkisvíxlar, bankabréf, hlutabréf og húsbréf, sem saman eru í eigu einstaklings, sjóðs eða stofnunar og farið er með sem eina heild.
-
Verðbréfasjóður
(e: mutual fund, unit trust)
Safn af skuldabréfum, hlutabréfum eða öðrum auðseljanlegum verðbréfum. Fjárfestar geta keypt hlutdeildarskírteini í slíkum verðbréfasjóðum og eignast þar með hlut í mörgum tegundum verðbréfa.
-
Verðbréfaþing Íslands hf.
(e: Securities Exchange of Iceland)
Vettvangur viðskipta með skuldabréf, hlutabréf og önnur verðbréf á Íslandi. Verðbréfaþingið starfrækir skipulagt viðskipta- og upplýsingakerfi, sér um eftirlit með viðskiptum á verðbréfamarkaði í samvinnu við Fjármálaeftirlitið. Það gerir faglegar, fjárhagslegar og siðferðilegar kröfur til þingaðila. Þú getur komist á heimasíðu Verðbréfaþings Íslands hérna.
-
Verðbætur
(e: indexation)
Verðbætur eru liður í vaxtakostnaði á verðtryggðum verðbréfum. Verðbætur þessar eru reiknaðar í samræmi við verðlagsþróun, sjá verðbólga, hverju sinni. Aukin verðbólga skilar sér í auknum verðbótum, sem aftur skilar sér í auknum útgjöldum fyrir greiðanda því hann þarf þá að greiða hærri verðbætur af lánum sínum.
-
Verðmyndun
(e: )
Verðmyndun er orð sem nær yfir hvernig verð/gengi hlutabréfa endurspeglar þróun hlutabréfamarkaðarins. T.d. mætti líta á þau áhrif sem hækkandi olíuverð hefur á gengi hlutabréfa sjávarútvegsfyrirtækja og flugfélaga, en þau nota mikla olíu og því hækkar rekstrarkostnaður þeirra umtalsvert við slíkar hækkanir. Áhrif þessi eru því túlkun markaðsaðila á þeim breytingum sem eiga sér stað í viðskiptaumhverfi hvers fyrirtækis og flokkast undir þá verðmyndun sem á sér stað á hlutabréfum einstakra hlutafélaga.
-
Verðtrygging
(e: price indexation)
Trygging fyrir því að tiltekin greiðsla í framtíðinni haldi kaupmætti sínum frá þeim degi sem verðtryggður samningur er gerður. Verðtrygging láns eða skuldabréfs þýðir að höfuðstóll lánsins breytist reglulega eftir því sem breytingar verða á verðlagi. Yfirleitt er miðað við lánskjaravísitölu.
-
Vextir
(e: interest rate)
Leiga sem greidd er fyrir afnot af peningum. Vextir eru tímatengdur kostnaður, því lengur sem lántakandi hefur peninga að láni þeim mun meira borgar hann. Vextir eru venjulega settir fram sem ákveðinn hundraðshluti af höfuðstólnum sem tekinn er að láni. Ef vextir reiknast eingöngu af höfuðstól er talað um "flata" vexti eða einfalda vexti (simple interest rate). Ef vextir reiknast ofan á vexti er talað um vaxtavexti (compounded interest rate). Sjá vaxtalög nr. 25/1987.
-
Viðmiðunarvísitala
(e: referrent index)
Sú vísitala sem ákveðið er að hafa til hliðsjónar hverju sinni, hvort sem það er byggingarvísitala, framfærsluvísitala, neysluverðsvísitala, lánskjaravísitala eða önnur.
-
Viðskiptavaki
(e: market maker)
Verðbréfafyrirtæki eða annar aðili sem skuldbindur sig formlega til að kaupa og selja tiltekin verðbréf fyrir eigin reikning í því skyni að greiða fyrir viðskiptum og því að markaðsverð skapist. Algengt er að stærstu fyrirtækin á verðbréfamarkaði séu slíkir viðskiptavakar fyrir ríkisvíxla og önnur ríkisbréf, sérstaklega húsbréf íbúðalánasjóðs. Einnig getur verið misjafnt gengi hjá þessum viðskiptavökum á viðkomandi verðbréfum og því rétt að kynna sér málin áður en bréfin eru leyst út.
-
Virk sjóðastjórnun
(e: active fund management)
Aðferð sem byggist á því að sjóðsstjórar verðbréfasjóða kaupa og selja einstök verðbréf eftir bestu upplýsingum sem þeir hafa yfir að ráða á hverjum tíma í þeirri viðleitni að ná betri ávöxtun.
-
Víkjandi skuldabréf (lán)
(e: subordinated bond (debt))
Skuldabréf sem víkur fyrir öðrum kröfum á hendur útgefandanum. Endurgreiðsla slíkra skuldabréfa getur verið með ýmsu móti, þó oftast í formi eingreiðslu. Mjög algent er að lán frá eigendum til fyrirtækja þeirra séu slík víkjandi lán, sem þá víkja fyrir öðrum kröfum sem myndast hafa á fyrirtækið.
-
Vísitölur
(e: indexes)
Vísitölur eru tölulegt safn upplýsinga sem sýna þróun á gefnu tímabili. Hlutabréfavísitölur eru t.d. samsafn af markaðsverðum fyrirtækja eða gengi hlutabréfa þeirra, á ákveðnum verðbréfamarkaði, sem valin eru vegna fjölbreytileika (t.d. fyrirtæki í flutningsþjónustu, tæknigeira, matvælaiðnaði o.s.frv.) og talin eru endurspegla þróun viðkomandi verðbréfamarkaðar. Hækki öll fyrirtæki í verði sem mynda slíka vísitölu, er talað um að markaðurinn hafi hækkað eða aukið virði sitt, þó svo einungis sé um nokkur fyrirtæki á markaðnum að ræða hverju sinni. Dæmi um þetta er Úrvalsvísitala Verðbréfaþings Íslands, en þar hafa sjávarútvegsfyrirtæki ákveðið vægi, flutningafyrirtæki einnig og þannig mætti áfram telja. Vísitölur eru einnig mikið notaðar til að skýra verðlagsþróun og áhrif verðbólgu yfir tíma. Má hér nefna: framfærsluvísitölu, byggingarvísitölu, launavísitölu og lánskjaravísitölu. Þessar vísitölur sýna hlutfallslega þróun kostnaðar sem fólginn er í ákveðinni neyslu eða fjárfestingu yfir gefið tímabil. Þegar talað er um 5% verðbólgu á einu ári, er oftar en ekki verið að vísa til 5% kostnaðaraukningar á þeim liðum sem mynda framfærsluvísitölu o.s.frv.
-
Vísitölusjóður
(e: index fund)
Verðbréfasjóður sem á verðbréf í sömu hlutföllum og þau eru í einhverri ákveðinni vísitölu, s.s. Evrópuvísitölu Financial Times. Markmið þessara sjóða er að sýna sömu ávöxtun og felst í breytingum á vísitölunni.
-
Víxill
(e: bill)
Stystu lánsskjölin (sbr. þó tékka) og er lánstíminn jafnan innan eins árs. Víxlar eru jafnan óverðtryggðir. Þeir bera forvexti. Víxilformið er mjög fastmótað og skýrt skilgreint í lögum nr. 93/1933, ólíkt t.d. skuldabréfum þar sem þær reglur sem gilda um bréfið koma að miklu leiti fram í því sjálfu.
-
Vörslufélag
(e: trustee)
Sérstakt félag sem hefur með höndum umsjón og vörslu verðbréfasjóða. Vörslufélög eru aðskilin frá rekstrarfélögum sem hafa umsjón með rekstri verðbréfasjóða. Á Íslandi geta m.a. verðbréfafyrirtæki og bankar verið vörslufélög.
-
Vörslugjald
(e: custody fee)
Gjald sem verðbréfafyrirtæki taka fyrir að geyma skuldabréf, hlutabréf eða hlutdeildarskírteini verðbréfasjóða fyrir viðskiptavini.
-
Vörslureikningur
(e: )
Inneignareikningur hjá Verðbréfaskráningu Íslands sem heldur utan um verðbréfaeign fjárfestis.
-
Yfirgengi
(e: premium)
Gengi skuldabréfa sem er hærra en 100%, þ.e. hærra en nafnvirði bréfanna eða hærra en nafnvirði og áfallnir vextir. Dæmi: Nafnvirði skuldabréfs er 100.000, áfallnir vextir eru 10.000 en það selst á 120.000. Gengið er þá 1,2 og sagt er að bréfið hafi verið selt á yfirgengi. Yfirgengi getur myndast þegar ávöxtunarkrafa er lægri en nafnvextir skuldabréfs.
-
Þinglýsing
(e: register)
Þinglýsing er opinber skráning réttinda yfir tilteknum eignum, fyrst og fremst beins eignarréttar eða veðréttar. Þinglýsing er framkvæmd af sýslumönnum og er opinber yfirlýsing á eignaraðild einstaklinga/fyrirtækja yfir einhverri eign.
-
Þóknun
(e: commission/fee)
Þóknun á fjármálamörkuðum felst yfirleitt í umsýslu verðbréfa, eða m.ö.o. sölu þeirra. Fjármálafyrirtæki sem annast kaup og sölu verðbréfa hafa tekjur af slíkri umsýslu og er hún í formi þóknunar, eða etv. ákveðnum afföllum af virði bréfanna. Mjög algengt er að þóknunin sé í kringum 3.000.-kr. fyrir venjulega umsýslu.